Gedragsstoornissen

Gedragsstoornissen zijn te onderscheiden in antisociale gedragsstoornis en een lichtere variant daarvan: de oppositioneel-opstandige gedragsstoornis (ODD). De diagnose wordt alleen bij kinderen en jongeren gesteld. Kenmerken van een antisociale gedragsstoornis zijn onder andere regelmatig stelen, liegen, spijbelen, dingen vernielen, vechten en dieren of mensen mishandelen. Kinderen met ODD vertonen langdurig vijandig en openlijk ongehoorzaam gedrag. Gedragsstoornissen hebben een vroege en een late variant; de vroege begint rond de peuter- of kleuterleeftijd, de late rond de puberteit. De vroege variant heeft een slechtere prognose dan de late variant.
Gedragsstoornissen worden voor een deel genetisch bepaald. Sommige psychologische factoren vergroten het risico op het ontwikkelen van antisociaal gedrag. Het gaat met name om temperament, zoals impulsiviteit, rusteloosheid, emotionele labiliteit, negativistische houding en snel afgeleid zijn. Kinderen met ADHD en kinderen met een IQ lager dan 70 hebben een grotere kans om antisociale gedragsstoornis te ontwikkelen. Een gebrek aan warmte, affectie en emotionele steun in de opvoeding vergroot het risico op het ontwikkelen van een gedragsstoornis.
Naar schatting heeft 5,6% van de Nederlandse jongeren van dertien tot achttien jaar een antisociale gedragsstoornis; 0,7% heeft ODD. Dit betekent dat er in Nederland ongeveer 55.000 jongeren in deze leeftijdscategorie met een gedragsstoornis zijn en bijna 7.000 jongeren met ODD zijn. In westerse landen is een toename te zien van antisociale gedragsstoornis. Een antisociale gedragsstoornis komt vaker voor bij jongens dan bij meisjes. Er zijn weinig verschillen in de aard en ernst van gedragsproblemen tussen landen en culturen.
Een gedragsstoornis is meestal niet te genezen. Het probleemgedrag kan wel verminderd worden met een intensieve en langdurige behandeling. Behandeling vindt vooral plaats vanuit de jeugd-ggz, zoals een instelling voor kinder- en jeugdpsychiatrie. Daarna krijgen de kinderen vaak ambulante begeleiding vanuit de jeugdhulpverlening. Veelgebruikte en effectieve psychologische behandelingen zijn gedragstherapeutische vormen van gezinstherapie en multisysteemtherapie. Relatief veel kinderen met een gedragsstoornis verblijven in een justitile jeugdinrichting